Zeszyt 13, 2020
tid logo

Lingwistyka kulturowa i kulturoznawcza. Od Humboldta do dyskursu 

Cultural Linguistics: From Humboldt to Discourse

File:DOI logo.svg https://doi.org/10.7311/tid.13.2020.08
 
 
Holger Kusse, Technische Universität Dresden

Plik:ORCID iD.svg – Wikipedia, wolna encyklopedia https://orcid.org/0000-0003-0471-9330

Citation: tekst i dyskurs – text und diskurs 13, 2020 Pages 149–173.

Received: 7.10.2019 Accepted: 26.08.2020 Published: 30.12.2020

 

Abstract:

The combination of linguistics and cultural analysis leads back to Wilhelm von Humboldt’s concept of linguistic worldview. In it, a direct connection between thinking and speaking (in a particular ethnic or national language) is presupposed, thus implying the influence of languages on cultures. In contrast to this postulate of the unity of languages and cultures, discourse-sensitive linguistics shows the diversity of varieties within ethno- or national-language-demarcated cultures. Linguistics in cultural studies thus escapes the danger of hypostasis of languages and cultures and methodologically becomes an integrative linguistics in which systemic, pragma- and sociolinguistic methods can be incorporated. Discourse-sensitive cultural linguistics analyzes cultures according to thematic and, above all, institutional discourses (of politics, religion, law, economics, science, etc.) and examines language use down to the level of individual utterances and their linguistic microstructures within the framework of these discursive macro levels. Another type is perlocutionary discourses which almost exclusively aim at the effect of communicative actions: advertising, propaganda, scandalous discourses etc. Discourse types are shown by Russian examples, especially the Russian national hymn, the provocative performances of the group Pussy Riot as an example of scandalous discourses, and state patriotic education as an example of propaganda discourses.

 
Keywords: cultural linguistics, discourse, discourse-sensitive linguistics, Humboldt and Humboldtianism, varieties, Russian
 
 
pdf-file-outlined-interface-symbol - Legum.pl

Literatur:

Adamzik Kirsten (2016): Textlinguistik. Grundlagen, Kontroversen, Perspektiven. Berlin−Boston. Altmayer Claus (2004): Kultur als Hypertext. Zu Theorie und Praxis der Kulturwissenschaft im Fach Deutsch als Fremdsprache. München.
Apresjan Jurij D. (2006): Z warsztatu leksykografa. Warszawa.
Apresjan Jurij D. (red.) (2006): Jazykovaja kartina mira i sistemnaja leksikografija. Moskva. Arutjunova Nina Davidovna, Levontina Irina Borisovna (red.) (2000): Jazyki prostranstv. Moskva.
Bartmiński Jerzy (2006): Językowe podstawy obrazu świata. Lublin.
Bartmiński Jerzy (2008): Etnolingwistyka, lingwistyka kulturowa, lingwistyka antropologiczna? Język a Kultura, 20, 15–33.
Bendl Christian, Spitzmüller Jürgen (2017): ‚Rassismus‘ ohne Rassismus? Ethnoseparatistische Diskurse in sozialen Netzwerken. Wiener Linguistische Gazette, 80, 1−26.
Bierdiajew Mikołaj (2001): O władzy przestrzeni nad duszą rosyjską. Matuszczyk Ewa (tłum.). W: Kiejzik Lilianna (red.): Niemarksistowska filozofia rosyjska. Antologia tekstów filozoficznych XIX i pierwszej połowy XX wieku, t. 1. Łódź, 193–198.
Bulygina Tat’jana V., Šmelev Aleksej Dmitrevič (1997): Jazykovaja konceptualizacija mira: Na materiale russkoj grammatiki. Moskva.
Busse Dietrich, Teubert Wolfgang (1994): Ist Diskurs ein sprachwissenschaftliches Objekt? Zur Methodenfrage der historischen Semantik. In: Busse Dietrich, Fritz Hermanns, Wolfgang Teubert (Hrsg.): Begriffsgeschichte und Diskursgeschichte. Opladen, 10–28.
Cassirer Ernst (2004): Pojęcie formy symbolicznej w budowie nauk humanistycznych. W: Cassirer Ernst (red.): Symbol i język. Andrzejewski Bolesław (wybór, tłum. i wstęp). Poznań, 17−46. Cassirer Ernst (2018): Filozofia form symbolicznych. cz. I: Język, Parszutowicz Przemysław (tłum.). Kęty.
Černjavskaja Valerija Evgen’evna (2006): Diskurs vlasti i vlast’ diskursa: problemy rečevogo vozdejstvija. Moskva.
Chlebda Wojciech (2010): W poszukiwaniu językowo-kulturowego obrazu świata Słowian. W: Chlebda Wojciech (red.): Etnolingwistyka a leksykografia. Opole, 7−20.
Czachur Waldemar (2011). Diskursive Weltbilder im Kontrast. Linguistische Konzeption und Methode der kontrastiven Diskursanalyse deutscher und polnischer Medien. Wrocław.
Czachur Waldemar (2018): Kulturwissenschaftlicher Denkstil in der germanistischen Linguistik. Motivationen, Beharrungstendenzen und Entwicklungsrichtungen. In: Andersen Christiane, Ulla Fix, Jürgen Schiewe (Hrsg.): Denkstile in der deutschen Sprachwissenschaft. Bausteine einer Fachgeschichte aus dem Blickwinkel der Wissenschaftstheorie Ludwik Flecks. Berlin, 137–166.
Czachur Waldemar (2020): Język a kultura w lingwistycznych badaniach germanistycznych. Socjolingwistyka, 34, (w druku).
Donec Pavel (2002): Grundzüge einer allgemeinen Theorie der interkulturellen Kommunikation. Aachen.
Földes Csaba (2003): Interkulturelle Linguistik. Vorüberlegungen zu Konzepten, Problemen und Desiderata. Veszprém−Wien.
Földes Csaba (2018): Czarna skrzynka „Międzykulturowość”. O niewiadomej wiadomej (nie tylko) dla niemieckiego jako języka obcego / języka drugiego. Zielińska Kinga (tłum). W: Czachur Waldemar (red.): Lingwistyka kulturowa i międzykulturowa. Antologia. Warszawa, 129–161.
Földes Csaba (Hrsg.) (2011): Interkulturelle Linguistik im Aufbruch. Das Verhältnis von Theorie, Empirie und Methode. Tübingen.
Frank Susi K. (2002): Überlegungen zum Ansatz einer historischen Geokulturologie. In: Frank Susi u. a. (Hrsg.), Zeit-Räume. Wien, 55–74.
Frank Susi K. (2003): Das Konzept der ‚inneren Kolonisation’ in der russischen Historiographie. Ein Gegenstück des amerikanischen frontier-Mythos? Osteuropa, 11, 1658–1675.
Geertz Clifford (2005): Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Piechaczek Maria M. (tłum.). Kraków.
Gorin Dmitrij Genadevič (2003): Prostranstvo i vremja v dinamike rossijskoj civilizacii. [Raum und Zeit in der Dynamik der russländischen Zivilisation]. Moskva.
Hansen Klaus P. (2003): Kultur und Kulturwissenschaft. Eine Einführung. Tübingen−Basel. Humboldt Wilhelm von (2001): Rozmaitość języków a rozwój umysłowy ludzkości. Kowalska Elżbieta M. (tłum.). Lublin.
Ingold Felix Philipp (2007): Russische Wege. Geschichte, Kultur, Weltbild. München.
Jäger Ludwig, Holly Werner, Krapp Peter, Weber Samuel, Heekeren Simone (Hrsg.) (2016): Sprache – Kultur – Kommunikation. Ein internationales Handbuch zu Linguistik als Kulturwissenschaft. Berlin−Boston.
Jakovleva Ekaterina Sergeevna (1994): Fragmenty russkoj jazykovoj kartiny mira (modeli prostranstva, vremeni i vosprijatija). Moskva.
Kanzler Katja, Scharlaj Marina (2017): Between Glamorous Patriotism and Reality-TV Aesthetics: Political Communication, Popular Culture, and the Invective Turn in Trump’s United States and Putin’s Russia. Zeitschrift für Slawistik, 62/2, 316–338.
Karasik Vladimir Il’ič (2002): Jazyk social’nogo statusa. Moskva.
Karasik Vladimir Il’ič (2004): Jazykovoj krug. Ličnost’, koncepty, diskurs. Volgograd.
Keghel Isabelle de (2008): Die Staatssymbolik des neuen Russland. Traditionen – Integrationsstrategien – Identitätsdiskurse. Münster.
Konersmann Ralf (2009): Filozofia kultury. Wprowadzenie. Krzemieniowa Krystyna (tłum.). Warszawa.
Kornilov Oleg Aleksandrovič (2014): Jazykovye kartiny mira kak proizvodnye nacional’nych mentalitetov. Moskva.
Kostomarov Vitalij Grigor’evič, Vereščagin Evgenij Michajlovič (2005): Jazyk i kul’tura. Tri lingvostranovedčeskie koncepcii: leksičeskogo fona, rečepovedenčeskich taktik i sapientemy. Moskva.
Kovšova Marija L’vovna, Gudkov Dmitrij Gennadievič (2017): Slovar’ lingvokul’turologičeskich terminov. Moskva.
Kuße Holger (2009): Hoch hinaus – Immobilien und Immobilienlob in Moskau. Zeitschrift für Slawistik, 54/1, 75–98.
Kuße Holger (2012a): Kulturwissenschaftliche Linguistik. Eine Einführung. Göttingen.
Kuße Holger (2012b): Raum als axiologische Metapher. Beobachtungen zur räumlichen Konzeptualisierung von Seele, Denken und Geschichte im Russischen. In: Szucsich Luka, Gagarina Natalia, Gorishneva Elena, Leszkowicz Joanna (Hrsg.): Linguistische Beiträge zur Slavistik. XIX JungslavistInnen Treffen in Berlin. 16.−18. Dezember 2010. München–Berlin–Washington, 131–158.
Kuße Holger (2014): Sinn und Verantwortung – Säkulare Begriffe in religiöser Verwendung (an- hand des Tschechischen und Deutschen). In: Nagórko Alicija (Hrsg.): Sprachliche Säkularisierung. Semantik und Pragmatik. Hildesheim–Zürich–New York, 57–82.
Kuße Holger (2017): Diskursvarietäten des Russischen. In: Witzlack-Makarevich Kai, Wulff Nadja (Hrsg.): Handbuch des Russischen in Deutschland. Migration, Mehrsprachigkeit, Spracherwerb. Berlin, 221–238
Kuße Holger, Fattakhova Nailya N. (Hrsg.) (2018): Kulturwissenschaftliche Linguistik und Sprachkulturologie. Dresdener und Kazaner Beiträge zur Axiologie / Kul’turovedčeskaja lingvistika i lingvokul’turologija. Drezdenskie i Kazanskie trudy po aksiologii. Berlin.
Kusse Xol’ger (2013): Prostranstvo kak aksiologičeskaja metafora. In: Kusse Xol’ger, Šarlaj Marina (red.): Prostranstvo i Dom v russkom jazyke i v russkoj kul’ture. München–Berlin–Wa- shington, 27–60.
Kusse Xol’ger (2016): Kul’turovedčeskaja lingvistika. Vvedenie. Kazan.
Kusse Xol’ger, Šarlaj Marina (red.) (2013): Prostranstvo i Dom v russkom jazyke i v russkoj kul’ture. München–Berlin–Washington.
Marková Jana (2016): Religiöse Konzepte im tschechischen nationalen Diskurs (1860–1885). Hildesheim. Norman Boris Justinovič (2018): Pragmatičeskij potencial russkoj leksiki i grammatiki. Ekaterinburg, Moskva.
O zatwierdzeniu państwowego programu „Edukacja patriotyczna obywateli Federacji Rosyjskiej” na lata 2016−2020 (2016), http://government.ru/docs/21341/ (data dostępu: 4.11.2020).
Pavlova Anna Vladimirovna (2013): Ot lingvistiki k mifu: Lingvističeskaja kul’turologija v pois- kach “ėtničeskoj mental’nosti”. Sankt-Peterburg.
Posner Roland (1993): Kultur als Zeichensystem. Zur semiotischen Explikation kulturwissen- schaftlicher Grundbegriffe. In: Rustholz Peter, Svilar Maja (Hrsg.): Welt der Zeichen – Welt der Wirklichkeit. Bern–Stuttgart-Wien, 9–54.
Posner Roland (2003). Kultursemiotik. In: Nünning Ansgar, Nünning Vera (Hrsg.): Konzepte der Kulturwissenschaften. Stuttgart–Weimar, 39–72.
Scharlaj Marina (2014): Krieg als Norm? Russlands patriotische Erinnerung und heroische Diskurse. Zeitschrift für Slawistik, 59/2, 222–237.
Scharlaj Marina (2017): Krieg, Kommerz und Kreml-Konzerte Geschichtsinszenierungen im heutigen Russland. In: Kühn Thomas, Troschitz Robert (Hrsg.): Populärkultur. Perspektiven und Analysen. Bielefeld, 157–179.
Šmelev Aleksej D. (2000). Širota russkoj duši. In: Arutjonva Nina Davidovna, Levontina Irina Borisovna (red.): Jazyki prostranstv. Moskva, 357–367.
Šmelev Aleksej D. (2002): Russkij jazyk i vnejazykovaja dejstvitel’nost’. Moskva.
Spitzmüller Jürgen (2017): ‚Kultur‘ und das ‚Kulturelle‘: Zur Reflexivität eines begehrten Begriffs. Zeitschrift für Angewandte Linguistik, 67, 3–23.
Stöckl Hartmut (2015): Czytanie tekstów językowo-obrazowych? Elementy kompetencji podstawowej. Pociask Janusz (tłum.). W: Opiłowski Roman, Jarosz Józef, Staniewski Przemysław (red.): Lingwistyka mediów. Antologia tłumaczeń. Wrocław–Dresden, 113–137.
Stöckl Hartmut (Hrsg.) (2004). Die Sprache im Bild – das Bild in der Sprache. Zur Verknüpfung von Sprache und Bild im massenmedialen Text. Berlin–New York.
Warnke Ingo H., Spitzmüller Jürgen (2009): Wielopoziomowa lingwistyczna analiza dyskursu – DIMEAN. tekst i dyskurs – text und diskurs, 2, 123–147.
Warnke Ingo, Spitzmüller Jürgen (2011): Diskurslinguistik. Eine Einführung in Theorien und Methoden der transtextuellen Sprachanalyse. Berlin–New York.
Warnke Ingo, Spitzmüller Jürgen (Hrsg.) (2008): Methoden der Diskurslinguistik. Sprachwissenschaftliche Zugänge zur transtextuellen Ebene. Berlin–New York.
Wierzbicka Anna (1999): Język – umysł – kultura. Warszawa.
Wullenweber Karin (2004): Der ökologische Diskurs in Bulgarien nach 1990. München.

 

Licencja tekstów

Teksty naszego czasopisma dostępne są na licencji:
CC BY-NC 4.0 PL
Creative commons

Kontakt:

Waldemar Czachur

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Adres:

Uniwersytet Warszawski

Instytut Germanistyki

Waldemar Czachur

ul. Dobra 55, 00-311 Warszawa

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.